Американската вселенска агенција на 29 октомври 2026 година објави официјално барање за информации од комерцијалниот вселенски сектор, со цел да ги испита можностите за сервисирање и спасување на легендарниот телескоп.
Меѓу опциите што се разгледуваат е испраќање специјално летало што би го подигнало „Хабл“ на повисока орбита, со што би се продолжил периодот во кој може да ги набљудува далечните делови на вселената.
Зошто „Хабл“ полека паѓа кон Земјата?
Иако се наоѓа стотици километри над површината на Земјата, „Хабл“ не е целосно ослободен од влијанието на атмосферата.
На таа височина постојат многу ретки атмосферски честички што создаваат отпор и постепено ја намалуваат орбитата на леталото.
Овој процес е познат како атмосферско сопирање.
За разлика од некои други вселенски летала, „Хабл“ нема сопствен погонски систем со кој би можел самостојно да ја зголеми својата орбитална височина.
Поради тоа, неговата орбита постепено се намалува.
Според сегашните анализи на НАСА, доколку не се интервенира, телескопот најверојатно повторно ќе влезе во Земјината атмосфера во 2033 или 2034 година.
Мисија за спасување пред 2032 година
НАСА сака да утврди дали приватна компанија би можела да развие и реализира мисија со која „Хабл“ ќе биде подигнат на повисока орбита.
Таквата операција би барала вселенско летало способно да му се приближи на телескопот, безбедно да се поврзе со него и да ја промени неговата орбита.
Агенцијата разгледува и можности за дополнително сервисирање, со кое би можеле да се подобрат одредени способности на телескопот.
Доколку се покаже дека продолжувањето на мисијата не е изводливо, се разгледуваат и решенија за негово безбедно и контролирано отстранување од орбитата.
Според НАСА, евентуална мисија за продолжување на животниот век би требало да се реализира најдоцна до 2032 година.
Засега не е донесена одлука дека спасувачката мисија навистина ќе се спроведе.
Телескоп што го промени нашето разбирање за вселената
„Хабл“ беше лансиран на 24 април 1990 година, како заеднички проект на НАСА и Европската вселенска агенција.
Во текот на изминатите децении тој стана еден од најважните научни инструменти во историјата на астрономијата.
Неговите набљудувања им помогнаа на научниците подобро да ја разберат староста и ширењето на вселената, создавањето и развојот на галаксиите, како и процесите што се одвиваат околу далечните ѕвезди и планети.
Меѓу неговите најпознати достигнувања се фотографиите од исклучително далечни галаксии и деталните снимки од маглини во кои се раѓаат нови ѕвезди.
Некои од фотографиите направени со „Хабл“ станаа светски препознатливи и го променија начинот на кој јавноста ја замислува вселената.
Астронаутите веќе петпати го поправале
Во текот на својата долга историја, „Хабл“ помина низ пет сервисни мисии со вселенските шатлови.
Астронаутите заменуваа инструменти, поправаа дефекти и вградуваа нова опрема, со што значително ги подобруваа неговите способности.
Последната таква мисија беше реализирана во 2009 година.
Оттогаш телескопот продолжува да работи без директни сервисни интервенции од астронаути.
Денес, со развојот на приватниот вселенски сектор и новите технологии за роботско сервисирање во орбитата, НАСА повторно ја разгледува можноста за интервенција.
Дали „Хабл“ сè уште е потребен кога постои „Џејмс Веб“?
Иако во 2021 година беше лансиран значително поновиот вселенски телескоп „Џејмс Веб“, „Хабл“ сè уште има голема научна вредност.
Двата телескопа не се идентични и не ја набљудуваат вселената на ист начин.
„Џејмс Веб“ е специјализиран за инфрацрвени набљудувања, додека „Хабл“ може да ја проучува вселената и во ултравиолетовиот и во видливиот дел од спектарот.
Токму затоа нивните податоци често се надополнуваат и им овозможуваат на научниците да добијат поцелосна слика за небесните објекти.
Продолжувањето на работниот век на „Хабл“ би значело дополнителни години научни откритија.
Што ќе се случи ако не успее спасувањето?
Доколку не се реализира мисија за подигнување на неговата орбита, „Хабл“ со текот на времето ќе продолжи да се приближува кон Земјата.
Кога ќе навлезе во погустите слоеви на атмосферата, голем дел од неговата конструкција ќе биде изложен на екстремно загревање.
Поради големината на телескопот, НАСА разгледува и можност за контролирано враќање во атмосферата, наместо неконтролирано паѓање.
Тоа би овозможило подобро управување со ризиците поврзани со завршувањето на мисијата.
Последна шанса за легендарниот телескоп?
НАСА им остави рок на заинтересираните компании до 30 ноември 2026 година да достават информации за своите технички можности.
По разгледувањето на предлозите, агенцијата ќе може да процени дали постои реално, безбедно и финансиски оправдано решение за продолжување на мисијата.
Иако „Хабл“ веќе повеќе од три децении ја истражува вселената, научниците сметаат дека тој сè уште има многу што да открие. Дали ќе добие уште една шанса да продолжи со работа, сега може да зависи од новата генерација приватни вселенски компании.