Пред индустриската револуција, работното време не било организирано како денес.
А кога фабриките почнале масовно да вработуваат луѓе во 18 и 19 век, шестдневната работна недела станала вообичаена во многу индустриски средини.
Се работело од понеделник до сабота.
Неделата била главниот ден за одмор, најчесто поради религиозната традиција.
Сабота? Таа била работен ден.
Работниците почнале да бараат повеќе време за себе
Како што фабричката работа станувала сè пораспространета, се засилувале и барањата за пократко работно време.
Работничките движења не се бореле само за повисоки плати.
Едно од нивните клучни барања било нешто што денес го сметаме за нормално:
повеќе време надвор од работното место.
Во Велика Британија во текот на 19 век постепено се ширела практиката дел од саботата да биде слободен, особено попладнето.
Но до целосен дводневен викенд имало уште долг пат.
Тука во приказната влегува Хенри Форд
Еден од најпознатите моменти во историјата на петдневната работна недела се случил во САД.
Во 1926 година, Ford Motor Company почнала да ја применува петдневната, 40-часовна работна недела за фабричките работници.
Тоа значело:
осум часа работа дневно, пет дена во неделата и два слободни дена.
За тоа време ова сè уште не било стандард во американската индустрија.
Интересно е што мотивот не бил само благосостојбата на работниците.
Форд сметал дека луѓето кои имаат повеќе слободно време имаат и повеќе можности да трошат пари на производи и активности – вклучително и автомобили.
Одморот, со други зборови, можел да биде добар и за бизнисот.
Но Форд не го „измислил“ викендот
Често може да се сретне тврдењето дека Хенри Форд го измислил дводневниот викенд.
Тоа е премногу поедноставена верзија на историјата.
Идејата за пократка работна недела се развивала постепено, под влијание на работничките движења, верските заедници, работодавачите и големите општествени промени.
Особено важна била комбинацијата од сабота и недела.
За христијаните, неделата традиционално била ден за одмор и богослужба, додека еврејскиот Шабат трае од петок навечер до сабота навечер.
Со растот на разновидната работна сила, слободната сабота станувала практично решение и за дел од работодавачите.
40 часа конечно станале законски стандард
Во Соединетите Американски Држави важен пресврт дошол во 1938 година со Fair Labor Standards Act.
Неколку години подоцна, во 1940 година, законскиот праг за стандардната работна недела бил намален на 40 часа, по што прекувремената работа над тој праг била предмет на дополнително плаќање за опфатените работници.
Петдневната работна недела постепено станувала сè пораспространета.
Она што некогаш било барање на работниците, со текот на времето станало стандард во голем дел од модерниот свет.
А зошто баш сабота и недела?
Одговорот е комбинација од историја, религија и организација на работата.
Неделата веќе била традиционален ден за одмор во христијанските општества.
Кога работната недела почнала да се скратува, саботата постепено се приклучила кон неа.
Така се родил викендот во формата која денес ја познаваме.
Но не е секаде исто.
Во делови од светот работната недела и деновите за одмор се организирани поинаку, зависно од локалната култура, религија и законодавство.
Денес повторно го поставуваме истото прашање
Пред околу еден век големата дебата била:
Дали навистина мора да работиме шест дена?
Денес прашањето повторно се менува:
Дали навистина мора да работиме пет?
Во различни земји и компании се тестира четиридневна работна недела, со различни модели и резултати.
Аргументите звучат изненадувачки познато – продуктивност, трошоци, благосостојба на вработените и прашањето дали помалку часови на работа нужно значат и помалку завршена работа.
Пред сто години и два слободни дена за многумина изгледале како радикална идеја.
Денес повеќето од нас во петок веќе правиме планови за нив.
Викендот не се појавил природно во календарот. Тој е резултат на повеќедецениска промена на начинот на кој општеството гледа на работата, одморот и вредноста на слободното време.