Во јавноста сè почесто се појавуваат анализи што тврдат дека стандардот денес е значително полош отколку во времето на Југославија. Не во апсолутни бројки, туку во однос на тоа што можело да се купи со една плата. Тука почнува вистинската приказна.
Просечната плата тогаш била доволна за нормален живот. Станови се добивале преку работа, кредитите биле со ниски камати, а храната зафаќала далеку помал дел од семејниот буџет. Денес, ситуацијата е обратна. Голем дел од приходите одат за основни трошоци – струја, храна, кирија. Останува малку. Некогаш ни тоа.
Аналитичари посочуваат дека клучната разлика не е само во платите, туку во односот меѓу платите и цените. Тогаш едно семејство можело да преживее со една плата. Денес, ретко кој може. Двајца работат, па пак не стигнуваат. И тука почнува чувството дека „нешто не е како што треба“.
Но, не е сè толку едноставно.
Има и друга страна. Денес има поголем избор на производи, технологија, патувања. Можеш да нарачаш што сакаш, кога сакаш. Да работиш онлајн. Да купиш автомобил што некогаш бил недостижен. Прашањето е – по која цена?
Познавачи на економските прилики велат дека денешниот модел на живот е поскап затоа што се темели на потрошувачка. Луѓето не купуваат само што им треба, туку и што сакаат. Телефони се менуваат на две години, гардероба на секоја сезона. Се троши повеќе, ама и се заработува под притисок.
Во времето на Југославија, животот бил поедноставен. Помалку избор, ама и помалку стрес. Работното место било сигурно, пензијата извесна. Денес, ништо не е гарантирано. Договори на определено, несигурност, постојан страв од отказ. И тоа влијае повеќе од било која статистика.
Сепак, тврдењето дека „живееме три пати полошо“ не е баш така лесно да се измери. Некои параметри покажуваат напредок – повисоки просечни плати, подолг животен век, подобра медицинска технологија. Но, тие бројки не ја раскажуваат целата приказна.
Затоа што човек не живее од просек.
Живее од тоа што му останува на крај на месецот. Од тоа дали може да оди на одмор без да се задолжи. Дали може да го школува детето без да го брои секој денар. Дали има мир во глава.
И тука доаѓа суштината. Не е само прашање дали денес имаме повеќе или помалку. Прашањето е колку вреди тоа што го имаме.
Постарите често велат дека тогаш се живеело поспокојно. Помладите не можат да споредат, ама чувствуваат притисок. Секојдневен. Невидлив, ама реален.
И можеби токму затоа оваа споредба постојано се враќа. Не затоа што некој сака да се врати назад. Туку затоа што луѓето бараат нешто што им недостига денес.