Глобалната економија не може да расте со намалување на работната сила
Актуелно

Глобалната економија не може да расте со намалување на работната сила

04. 02. 2026.

Економијата има потреба од раст на населението и формирање нови семејства за да генерира економски раст. Колку и да е привлечно да се замисли помалку луѓе, помали толпи и помалку метеж на патиштата и аеродромите, опасностите од намалување на населението (како опасностите од дефлација) се помалку се зборуваат, но не се помалку опасни.

Демографите велат дека бројот на раѓања по жена треба да достигне најмалку 2,1 (т.н. вкупна стапка на фертилитет) за да се одржат сегашните нивоа на население, објавува „Investing.com“.

Минатата година, глобалната вкупна стапка на фертилитет достигна 2,24, но со исклучок на Африка, таа падна под 2. Повеќето од најголемите индустријализирани земји имаат стапки на фертилитет под 2: во Италија и Шпанија е 1,2, во Полска, Австрија, Грција – околу 1,3, во Германија, Швајцарија, Шведска – околу 1,4, во Франција и Ирска – 1,6.

Во Кина, стапката е нешто над 1, а во Јужна Кореја е 0,75. Во Соединетите Американски Држави, таа е 1,62, во Аргентина – 1,57, па дури и во Иран е 1,67.

Ниедна од големите, развиени економии нема просечна стапка на фертилитет над 2,1, односно над нивото на замена.

Со исклучок на Африка, светската популација е во опаѓање. Во периодот од 1950-та до 1970-та година, најбогатите земји во светот имале просек од над 2,7 раѓања по жена. Од 1995-та година, стапките на наталитет паднале на просек од 1,6, а од 2020-та до 2025-та година ќе го достигнат најниското ниво од 1,5.

Гледајќи ги регионите, стапките на наталитет во Африка се во просек 3,95 по жена, во Азија достигнуваат 1,87, во Латинска Америка 1,78, во Австралија 1,64, во Северна Америка 1,59 и во Европа 1,41.

Генерално, светската популација расте бавно, главно благодарение на Африка и подолгиот животен век. Двете најголеми економии во Азија, Кина и Јапонија, доживуваат пад на населението, што укажува на ограничен капацитет за економски раст.

Посериозно, помалку млади работници во овие земји можат да си дозволат да ги преземат трошоците за грижа за своите долговечни (и често болни) постари предци.

Кина ја напушти својата долгогодишна политика „едно дете“, но навиката останува. Младите парови дури и не сакаат едно дете овие денови. Тие сакаат повеќе работа и повисоки плати.

Политиката на едно дете, исто така, го посеа семето на уште еден сериозен проблем: парови (пред 2010-та година) кои го откриваат полот на своите фетуси и абортираат девојчиња за да можат да забременат и да одгледаат „млад император“ кој ќе ги издржува во старост. Ова создаде сериозна нерамнотежа и помеѓу 2002-ра и 2008-ма година, имаше 100 девојчиња на секои 118 родени момчиња. Многу кинески мажи немаат шанса да сретнат партнер во својата татковина.

Типичното домаќинство во Кина во 1996-та година се состоело од седум лица – четири баби и дедовци, двајца родители и еден слаб „млад император“ на кого сите шест возрасни се потпираат за својата безбедност во староста. Пресметките на оваа превртена демографска пирамида не можат да се разберат.

Европа е уште полоша во однос на плодноста, со просек од само 1,4 деца по жена, додека мрежата за безбедност на старосните пензии е доста дарежлива. Затоа Европа ги делегираше своите трошоци за безбедност на Соединетите Американски Држави, стратегија што би можела да се врати како бумеранг, бидејќи американскиот претседател Доналд Трамп инсистира дека неговата земја треба сама да ја финансира својата одбрана.

САД се справуваат малку подобро од Европа и Азија, делумно поради релативно брзата асимилација на имигрантите и високите стапки на формирање семејство во поконзервативните региони на земјата. Сепак, новите ограничувања за миграција го ставаат во опасност регрутирањето на доволно млади работници за да ги пополнат празнините на пазарот на трудот.

Постои уште една темпирана бомба. Младите работници ги финансираат непосредните потреби на старите лица и нивните растечки медицински трошоци. Социјалното осигурување и здравствената заштита, вкл. „Медикер“ во САД не е штедна сметка, туку нефинансирано право засновано на минатите демографски трендови на повисоки стапки на наталитет.

Бидејќи сегашните генерации имаат помала веројатност да се омажат и да имаат деца, како и да се стремат кон профитабилни кариери, светот се соочува со големи предизвици во финансирањето на идните бенефиции и пензии, како и во однос на растот.

извор:denar.mk