Проверките на системот за гарантирана минимална помош и социјална сигурност откриле сериозни недостатоци во евиденцијата на корисниците. Дел од лицата продолжиле да фигурираат во системот иако, според досегашните наоди, повеќе не ги исполнувале условите за добивање финансиска поддршка.
Контролите сè уште траат, а останува да бидат проверени приближно 20 проценти од вкупниот број корисници. Дури по нивното завршување ќе може да се утврди конечниот број неправилности.
Исплатите намалени за околу 200 милиони денари
По спроведените административни и теренски проверки, износот предвиден за исплата на социјална помош овој месец е за приближно 200 милиони денари помал во споредба со истиот период минатата година.
Проценките укажуваат дека годишниот финансиски ефект од спорните исплати би можел да достигне меѓу една и 1,5 милијарди денари.
Сепак, конечната сума на неправилно исплатени средства допрва треба да биде утврдена, бидејќи проверките не се завршени, а разликата во месечните исплати сама по себе не претставува доказ дека целиот износ бил исплатуван незаконски.
Околу 110.000 лица работат неформално
Покрај неточните податоци во социјалните регистри, дополнителен предизвик претставува неформалната вработеност.
Според проценките, во Македонија има околу 110.000 неформално вработени лица, чии приходи не се целосно евидентирани во официјалните системи.
Ова го отежнува утврдувањето дали одредени граѓани навистина ги исполнуваат условите за користење социјална помош.
Од Организацијата на работодавачи на Македонија предупредуваат дека дел од лицата кои работат непријавено можат истовремено да користат социјални права, бидејќи нивните приходи од работа не се регистрирани.
Ангел Димитров од организацијата посочува дека кај одредени работници постои интерес да останат надвор од формалниот систем, да добиваат исплати во готовина и истовремено да ја задржат финансиската поддршка од државата.
Сепак, бројката од 110.000 неформално вработени не значи дека сите овие лица користат социјална помош или дека незаконски добиваат средства.
Некои граѓани работат во странство, а остануваат во домашните регистри
Дополнителен проблем е неусогласеноста на податоците за граѓаните кои се иселиле или работат надвор од Македонија.
Поради недоволно ажурирани евиденции, постои можност одредени лица да остваруваат приходи во странство, а во домашните системи и понатаму да се водат како невработени или како корисници на социјална помош.
Според Димитров, од проценетите 110.000 неформално вработени, околу 40.000 лица не се јавуваат на огласите за работа преку Агенцијата за вработување.
Причините се различни – дел чекаат работа во својата струка или во јавната администрација, додека за други постои можност веќе да престојуваат во странство без тоа да биде соодветно евидентирано.
Поврзување на институциите за спречување злоупотреби
Како едно од можните решенија се посочува создавање единствен електронски регистар на корисниците на социјална помош.
Со поврзување на базите на податоци на Агенцијата за вработување, центрите за социјална работа и Управата за јавни приходи, институциите би можеле поефикасно да ги проверуваат работниот статус, приходите и правото на финансиска поддршка.
Дополнително, ограничувањето на плаќањата во готовина се посочува како мерка што би можела да придонесе за намалување на сивата економија и поголема следливост на приходите.
Контролите во системот на социјална заштита ќе продолжат, а најавени се проверки и во други области, меѓу кои и здравството.
Целта е да се спречат неправилните исплати, да се подобри точноста на државните евиденции и средствата од буџетот да стигнуваат до граѓаните кои навистина ги исполнуваат условите за помош