Пари имало, понекогаш и повеќе од доволно. Но времето, тоа не се штеди.
Родители што се вратиле по десет, петнаесет, па и дваесет години работа во странство денес зборуваат со тивок глас, без патетика.
„Не заминавме затоа што сакавме, туку затоа што немаше друг начин“, вели еден татко кој се вратил кога децата веќе биле средношколци.
Парите, додава, решиле многу работи, но не ја надоместиле празнината што останала дома.
„Кога се вратив, сфатив дека ги знам нивните потреби, ама не и нивните навики. Тоа боли“, посочува тој.
Мајка која работела како негувателка во западна Европа раскажува дека најтешки биле вечерите.
„Преку ден си зафатен, трчаш, работиш, броиш смени. Навечер доаѓа тишината. И тогаш почнуваш да се прашуваш дали вреди…“, се потсетува таа.
Познавачите на социјалните процеси велат дека печалбарството оставило длабоки траги во семејната динамика.
Не станува збор само за физичко отсуство, туку за промена на улоги.
Децата растат со баби и дедовци, со еден родител или со постојано чувство дека љубовта доаѓа од далеку, најчесто во форма на пари.
„Материјалната сигурност не значи и емоционална стабилност“, предупредуваат експерти, додавајќи дека враќањето дома често е потешко од заминувањето.
Еден соговорник, кој со години работел во градежништво надвор, признава дека очекувал враќањето да биде олеснување. Се излажал.
„Мислев дека ќе влезам дома и сè ќе си дојде на место. Ама куќата не е истата, а ни јас. Децата имаат свој свет, свои правила. Јас сум гостин“, посочува нашиот соговорник.
Токму тој момент, велат аналитичарите, е клучен. Печалбарот се враќа како финансиски херој, но емотивно како странец.
Сепак, не сите приказни се исти. Има и такви што велат дека без тие години надвор немало да преживеат.
„Да останевме, ќе тоневме. Така барем обезбедивме иднина“, вели родител кој не жали за одлуката, но признава дека цената била висока. „Секогаш има нешто што го губиш“.
Прашањето, според познавачите, не е дали печалбата е добра или лоша. Таа често е неопходна. Прашањето е што општеството прави за да не биде единствена опција.
Кога изборот е меѓу сиромаштија дома и отсуство со пари, тогаш нешто суштински не функционира. И додека институциите зборуваат за бројки, раст и стратегии, семејствата ги бројат годините што не се враќаат.
На крајот, повеќето родители што се вратиле велат исто. Парите се трошат, се вложуваат, се забораваат. Присуството… тоа останува како трага, или како празнина.
И токму таму, во таа тишина меѓу две генерации, се крие вистинската цена на печалбата.
Не пишува на ниеден платен список, ама се чувствува секој ден.