Според постојната законска регулатива, информациите поврзани со посвојувањето се заштитени со тајност, што го ограничува пристапот до податоците за биолошкото потекло, дури и кога тие би можеле да бидат значајни од медицински причини.
Со предложените измени, поднесени од пратеничката група на Движењето ЗНАМ, се предвидува можност ваквите барања да се разгледуваат поединечно, наместо пристапот до информациите да биде целосно ограничен.
Како би функционирала новата постапка?
Предлогот не предвидува целосно укинување на тајноста на посвојувањето, ниту автоматско откривање на идентитетот на биолошките родители.
Наместо тоа, се предлага пристапот до одредени информации да биде можен во законски утврдена постапка, врз основа на одлука на стручна комисија.
Комисијата би ги разгледувала околностите на секој поединечен случај, водејќи сметка за правата и приватноста на сите засегнати лица.
Пресуда од Стразбур ја отвори темата за законски промени
Еден од поводите за предложените измени е пресудата на Европскиот суд за човекови права во предметот „Митревска против Северна Македонија“ од 2024 година.
Предметот се однесува на посвоена жена која не можела да добие информации за своето биолошко потекло и здравствената историја на биолошките родители, иако тие податоци ѝ биле потребни од медицински причини.
Судот утврдил повреда на правото на почитување на приватниот живот, меѓу другото и поради тоа што домашните институции немале можност соодветно да ги разгледаат конкретните околности и спротивставените интереси.
Следува јавна и стручна расправа
Предложените измени засега не претставуваат усвоено законско решение.
Најавена е иницијатива за поширока јавна и стручна дискусија, во која би можеле да се вклучат надлежните институции, експертите, граѓанските организации, академската заедница и заинтересираните граѓани.
Целта е да се разгледа како да се обезбеди соодветна рамнотежа меѓу правото на посвоените лица да добијат информации за своето потекло и потребата од заштита на приватноста и доверливоста на посвојувањето.
Доколку бидат усвоени, измените би можеле да овозможат посвоените лица во определени околности да побараат информации што досега им биле недостапни, без притоа целосно да се укине тајноста на посвојувањето.