Пред околу два века, прашањето не било дали работниот ден ќе започне во 8 или во 9 часот.
Прашањето било колку долго работникот воопшто ќе остане во фабриката.
Во текот на индустриската револуција, работните денови од 10, 12, па и повеќе часа не биле ништо необично.
Шестдневната работна недела исто така била широко распространета.
Денешното „9 до 5“ тогаш би звучело речиси како привилегија.
Прво требало да се избориме за осум часа работа
Една од најпознатите идеи во борбата за пократок работен ден ја промовирал велшкиот индустријалец и социјален реформатор Роберт Овен уште на почетокот на 19 век.
Неговата позната формула била едноставна:
осум часа работа, осум часа одмор и осум часа за себе.
Но биле потребни децении работнички протести и промени во законодавството за осумчасовниот работен ден да стане широко распространет.
Во САД, Ford Motor Company во 1926 година дополнително го популаризирала моделот на петдневна, 40-часовна работна недела.
Осум часа дневно, пет дена во неделата.
Тука веќе се приближуваме до работниот ритам што денес го препознаваме.
Но зошто баш од 9 до 5?
Како што економијата се менувала, сè повеќе луѓе почнувале да работат во канцеларии, банки, осигурителни компании и административни служби.
За разлика од фабриките, каде што смените можеле да започнуваат многу рано, канцеларискиот ден често започнувал подоцна.
Распоредот од 9 часот наутро до 5 часот попладне постепено станал препознатлив модел за американските канцелариски работници во 20 век.
Не постои еден конкретен ден кога некој официјално одлучил: „Од денес сите работиме од 9 до 5“.
Тоа бил постепен процес.
Но со текот на времето, часовите станале толку препознатливи што прераснале во израз за цел еден начин на живот.
А потоа Доли Партон го претворила во светски позната фраза
Во 1980 година бил објавен филмот „9 to 5“, со Џејн Фонда, Лили Томлин и Доли Партон.
Партон ја напишала и истоимената песна, која станала огромен хит.
Песната зборува за секојдневието на вработените, рутината, амбициите и чувството дека работникот вложува многу, додека некој друг ги добива придобивките.
„9 to 5“ станала многу повеќе од наслов на песна.
Изразот уште посилно се вкоренил во популарната култура како синоним за класична работа со фиксно работно време.
Само што денешното „9 до 5“ често воопшто не трае осум часа
Тука приказната станува интересна.
Од 9:00 до 17:00 има точно осум часа.
Но што се случува со паузата за ручек?
Во зависност од земјата, компанијата и договорот за вработување, паузата може да биде вклучена или да не биде вклучена во платеното работно време.
Затоа кај многу работни места класичниот осумчасовен ден во реалноста изгледа како:
8 до 16, 8:30 до 17, 9 до 17:30 или 9 до 18 часот.
Изразот останал ист, иако распоредот се променил.
А денес исчезнува и самата идеја дека сите мора да работат во исти часови
Работата од дома, хибридните модели и флексибилното работно време дополнително го менуваат концептот на класичниот работен ден.
Некој почнува во 7 часот и завршува порано.
Друг започнува во 10.
Некои компании повеќе се фокусираат на резултатите отколку на точното време кога вработениот седнал пред компјутер.
Во исто време, во различни земји и компании продолжуваат експериментите со четиридневна работна недела.
Она што пред еден век било огромен напредок – фиксен осумчасовен работен ден – денес повторно се преиспитува.
Работно време што стана културен симбол
Веројатно и во иднина ќе продолжиме да велиме „9 до 5“, дури и ако сè помалку луѓе навистина работат токму од девет до пет.
Исто како многу други изрази, и овој го надживеал светот во кој станал популарен.
Од долгите фабрички смени, преку осумчасовниот работен ден, до лаптопот на кујнската маса – начинот на кој работиме постојано се менува. Но „9 до 5“ остана кратенка за нешто што речиси сите го разбираме: обичен работен ден.